{"id":125674,"date":"2026-03-01T09:00:00","date_gmt":"2026-03-01T06:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/?p=125674"},"modified":"2026-03-01T21:18:26","modified_gmt":"2026-03-01T18:18:26","slug":"gagavuzlar-mihail-cakir-ve-papa-eftim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/2026\/03\/01\/gagavuzlar-mihail-cakir-ve-papa-eftim\/","title":{"rendered":"\u00a0Gagavuzlar, Mihail \u00c7ak\u0131r ve Papa Eftim"},"content":{"rendered":"\n<p>Binlerce televizyon kanal\u0131 t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 g\u00f6zlerimizin \u00f6n\u00fcne sermektedir. Kanallar aras\u0131nda gezinirken GRT (Gagauzia Radio Televizionu) amblemini kullanan bir televizyona rastlad\u0131m. Biraz dikkat edince kolayca anla\u015f\u0131labilen bir T\u00fcrk\u00e7e ile Gagavuzca konu\u015fuldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. Gagavuzca, T\u00fcrkiye T\u00fcrk\u00e7esine en yak\u0131n leh\u00e7e olarak bilinmektedir. Ayn\u0131 program Rus\u00e7a olarak da sunulmaktad\u0131r. T\u00fcrk dizileri alt yaz\u0131l\u0131 veya Rus\u00e7a seslendirilmeli olarak oynat\u0131lmaktad\u0131r. GRT Televizyonunda gen\u00e7ler g\u00fcre\u015f (serbest g\u00fcre\u015fmesi) m\u00fcsabakalar\u0131, turizm i\u00e7in konutlar\u0131n (musafirlik evleri), k\u00f6ylerdeki halk\u0131n (k\u00f6y ya\u015fayanlar\u0131) tan\u0131t\u0131m\u0131 her ya\u015ftan Gagavuz T\u00fcrk\u2019\u00fcn\u00fcn halk danslar\u0131, milli giysileri ve m\u00fczikleri sunulmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ortodoks Kilisesi\u2019ne ba\u011fl\u0131 papazlar Gagavuz T\u00fcrk\u00e7esiyle Allah\u2019a izmetten (hizmet) ve \u201c\u015f\u00fck\u00fcr etmelerden\u201d bahsetmektedir. Kilisesinin \u201cTanr\u0131\u201d yerine M\u00fcsl\u00fcmanlar gibi \u201cAllah\u201d kavram\u0131n\u0131 ele almas\u0131 ilgin\u00e7tir. \u015eehir giri\u015flerinde Latin harfleriyle yaz\u0131lm\u0131\u015f \u201cHo\u015f geldiniz\u201d tabelalar\u0131 konuklar\u0131 kar\u015f\u0131lamaktad\u0131r.&nbsp;Ba\u015fkent\u2019teki Komrat \u00dcniversitesi\u2019nin tabelas\u0131 Gagavuzca Latin harfleriyle \u201cKomrat Devlet \u00dcniversiteti\u201d \u015feklinde ve ayr\u0131ca Kril alfabesiyle yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cGagavuz\u201d kavram\u0131 resmi olarak Rusya\u2019da 1817\u2019de yap\u0131lan n\u00fcfus say\u0131m\u0131nda ilk olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1937\u2019de Rus yazar\u0131 Tolstoy da Gagavuzlardan bahsetmi\u015ftir. Gagavuzlar\u0131n O\u011fuz k\u00f6kenli K\u0131p\u00e7ak, Pe\u00e7enek, Kuman ve Sel\u00e7uklu T\u00fcrklerinin birle\u015fmesiyle olu\u015ftu\u011fu kan\u0131s\u0131 yayg\u0131nd\u0131r. Gagavuzlar\u0131n \u0130simleri \u0130ncil\u2019den al\u0131nan Ivan, Valentina olurken, soyadlar\u0131 T\u00fcrk\u00e7e &#8220;K\u00f6se&#8221;, &#8220;Aslan&#8221;, &#8220;Demir&#8221;, &#8220;Y\u0131ld\u0131z&#8221;, &#8220;Yanu&#8221;l&#8221;, &#8220;Ko\u00e7anci&#8221;, &#8220;Balaban&#8221;, &#8220;D\u00fclger&#8221; \u015feklindedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Romal\u0131lar\u0131n &#8220;Uz&#8221; ya da &#8220;Uzi&#8221; olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 O\u011fuzlar, 1065\u2019de 600 bin ki\u015fiden olu\u015fan bir grupla a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Kuzeydo\u011fu Bulgaristan ve Dobruca olmak \u00fczere Balkanlara yerle\u015fmi\u015flerdi. Rus kaynaklar\u0131n\u0131n \u201cTorki\u201d, yani \u201cT\u00fcrk\u201d diye bahsetti\u011fi bu insanlar, bir s\u00fcre sonra Do\u011fu Roma\u2019n\u0131n bask\u0131s\u0131yla H\u0131ristiyanla\u015fm\u0131\u015flar, ama T\u00fcrkl\u00fcklerini korumaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131. Harbiye Naz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 da yapm\u0131\u015f olan Enver Pa\u015fa\u2019n\u0131n baba taraf\u0131 Gagavuz T\u00fcrklerindendi. 1877-78 y\u0131l\u0131nda ya\u015fanan ve 93 Harbi olarak bilinen Osmanl\u0131-Rus Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 Osmanl\u0131 kaybedince Gagavuzlar, Rusya\u2019n\u0131n idaresine ve k\u00fclt\u00fcrel hakimiyetine girmi\u015flerdi.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Atat\u00fcrk gibi 1938 de vefat eden Mihail \u00c7ak\u0131r dini ve k\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla Besarabya\u2019da \u00f6n plana \u00e7\u0131kan Gagavuz k\u00f6kenli bir e\u011fitimci ve din adam\u0131d\u0131r. \u00c7ak\u0131r, daha \u00f6nce Viata Basarabiei Dergisi\u2019nde Rumence yazd\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 makaleleri bir araya getirerek ve \u00e7e\u015fitli eklemelerle 1934 y\u0131l\u0131nda Besarabieala Gagauzlaran Istorieasa (Besarabyal\u0131 Gagavuzlar\u0131n Tarihi) ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla, Gagavuz T\u00fcrk\u00e7esiyle yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131rk y\u0131ll\u0131k s\u00fcre zarf\u0131nda Gagavuz tarihi, k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00fczerine saha ara\u015ft\u0131rmas\u0131 ve kaynak taramas\u0131 yapan Mihail \u00c7ak\u0131r, Gagavuzlar\u0131n saf T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fan bir T\u00fcrk toplulu\u011fu oldu\u011funu tespit etmi\u015ftir. Gagavuzlar\u0131n soy k\u00f6kenlerini eski konarg\u00f6\u00e7er O\u011fuz T\u00fcrklerine dayand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ak\u0131r bu eserini mevcut tarihi veriler, sosyal bilim adamlar\u0131n\u0131n tezleri ve saha \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Gagavuzlar\u0131n k\u00f6kl\u00fc bir ge\u00e7mi\u015fi ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc oldu\u011funu ortaya koymu\u015ftur<sup>1<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Orta Asya, Moldova, Romanya, Bulgaristan, Ukrayna ve T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015famaktad\u0131rlar. G\u00f6\u00e7lerle d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir taraf\u0131na da\u011f\u0131lan Gagavuzlar\u0131n, T\u00fcrk ve H\u0131ristiyan Ortodoks kimliklerinin koruyup g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015fmas\u0131ndaki en \u00f6nemli ki\u015fi Mihail \u00c7ak\u0131r\u2019d\u0131r. 27 Nisan 1861\u2019de \u00c7ad\u0131r Lunga k\u00f6y\u00fcnde do\u011fan Mihail \u00c7ak\u0131r, Moldova\u2019n\u0131n ba\u015fkenti Ki\u015finev\u2019de \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi\u2019nde okumu\u015ftu. \u00c7ak\u0131r, Moldovaca ve Rus\u00e7a dil bilgisi dersleri hakk\u0131nda \u00e7e\u015fitli kitaplar yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131. Besarabya\u2019n\u0131n Romanya Krall\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 haline geldi\u011fi 1918\u2019den sonra,&nbsp;Mihail<strong>&nbsp;<\/strong>\u00c7ak\u0131r Gagavuz yaz\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6nceki Kiril alfabesinden Latin alfabesine ge\u00e7i\u015fini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ak\u0131r, \u201cBesarabya Gagavuzlar\u0131n\u0131n Tarihi\u201d adl\u0131 kitab\u0131n\u0131n bir kopyas\u0131n\u0131 Atat\u00fcrk\u2019e sunmu\u015f, Atat\u00fcrk de Gagavuzlar\u0131n asimilasyonunu \u00f6nlemek i\u00e7in onlara \u00e7e\u015fitli T\u00fcrk\u00e7e kitaplar g\u00f6ndermi\u015fti<sup>2<\/sup>. Ayr\u0131ca,&nbsp;Hamdullah Suphi Tanr\u0131\u00f6ver\u2019i bu konular\u0131 takip etmek \u00fczere g\u00f6revlendirmi\u015fti. Tanr\u0131\u00f6ver, 1931-1944 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda B\u00fckre\u015f\u2019teki b\u00fcy\u00fck el\u00e7ili\u011fi s\u0131ras\u0131nda Romanya ve Bulgaristan\u2019da bulunan T\u00fcrklerle yak\u0131ndan ilgilenmi\u015fti.&nbsp;Beserabya\u2019daki Gagavuz kasaba ve k\u00f6ylerini dola\u015farak, bu b\u00f6lgede T\u00fcrk\u00e7e e\u011fitim yapan 26 tane okul a\u00e7t\u0131rm\u0131\u015f, bu okullara \u00f6\u011fretmenler tayin ettirmi\u015f ve T\u00fcrkiye\u2019den kitaplar getirterek bu okullarda okutmu\u015ftu. Ayr\u0131ca k\u0131zl\u0131 erkekli 30-40 kadar Gagavuz gencini T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6ndererek \u00e7e\u015fitli okullarda ve \u00fcniversitelerde e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim g\u00f6rmelerini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131<sup>3<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n<p>Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn \u201cO, Milli M\u00fccadele\u2019de bize bir ordu kadar yard\u0131m etti\u201d dedi\u011fi Papa Eftim, T\u00fcrk k\u00f6kenli Ortodoks H\u0131ristiyan Karamanl\u0131lar\u0131n dini \u00f6nderiydi. Papa Eftim\u2019in cemaati m\u00fcbadeleden muaf tutulmu\u015ftu. Atat\u00fcrk, Karak\u00f6y\u2019de kurulan Anadolu T\u00fcrk Ortodoks H\u0131ristiyan Patrikli\u011fi\u2019nin tebaas\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in baz\u0131 Gagavuzlar\u0131 T\u00fcrkiye\u2019ye getirtmi\u015fti. Gelen T\u00fcrk H\u0131ristiyanlar\u0131n M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131 sonucu Papa Eftim, Hamdullah Suphi\u2019ye sitem etmi\u015fti, \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin benim kiliseme getirilen 40 H\u0131ristiyan T\u00fcrk\u2019\u00fcn M\u00fcsl\u00fcman olmas\u0131na m\u0131 ihtiya\u00e7 vard\u0131?\u201d demi\u015fti.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00fcleyman Demirel, Moldova\u2019daki Gagauz Eli\u2019nin otonom hale gelmesinde kilit rol oynam\u0131\u015ft\u0131.&nbsp;T\u00fcrkiye, Moldova\u2019y\u0131 16 Aral\u0131k 1991\u2019de tan\u0131m\u0131\u015f, Ba\u015fbakan S\u00fcleyman Demirel, Moldova Cumhurba\u015fkan\u0131 Snegur\u2019a g\u00f6nderdi\u011fi mesajda t\u00fcm hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri kendilerine tan\u0131nm\u0131\u015f olarak \u201cMoldova\u2019da bar\u0131\u015f ve refah i\u00e7inde ya\u015fayan Gagavuz T\u00fcrklerinin iki \u00fclke aras\u0131ndaki ili\u015fkilerde ve i\u015fbirli\u011finin daha da geli\u015fmesinde bir k\u00f6pr\u00fc olu\u015fturacaklar\u0131na inand\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d belirtmi\u015fti<sup>4<\/sup>.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Bug\u00fcnlerde GRT televizyonunda Moldova\u2019n\u0131n par\u00e7alanma riskinden, Gagavuzya gibi toplam 350-400 bin ki\u015finin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00fclkenin bu durumdan b\u00fcy\u00fck zarar g\u00f6rece\u011finden bahsedilmektedir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>GRT Televizyon ve Radyosu, Gagavuz halk\u0131n\u0131n tan\u0131t\u0131m\u0131, birli\u011fi ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ya\u015famas\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir anlam ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Yurt d\u0131\u015f\u0131 gezilere, tarih ve folklora merakl\u0131 olanlar\u0131n bu kanal\u0131 izlemesi \u00e7ok yararl\u0131 olacakt\u0131r. Yabanc\u0131 dil sorunu ya\u015fanmayacak bu minik \u00fclkenin gezi programlar\u0131na al\u0131nmas\u0131 Gagavuz halk\u0131n\u0131n tan\u0131t\u0131m\u0131na ve ya\u015fam standartlar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmeye katk\u0131da bulunacakt\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kaynaklar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1-As\u0131m Korkmaz, Erken Cumhuriyet d\u00f6nemi ne\u015friyat\u0131nda Gagauz T\u00fcrkleri, Ankara \u00dcniversitesi T\u00fcrk \u0130nk\u0131lap Tarihi Enstit\u00fcs\u00fc Atat\u00fcrk Yolu Dergisi\/Journal of Atat\u00fcrk Yolu, 77 (2025), 38-62.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>2-Nurten Ertul, \u201cGagauzlar Nereye Ko\u015fuyor?\u201d, Gagauz Dostluk ve Dayan\u0131\u015fma Derne\u011fi internet sayfas\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>3-Nuri Yavuz, \u201cHamdullah Suphi Tanr\u0131\u00f6ver ve Gagavuzlar\u201d, Akademik Bak\u0131\u015f, Cilt 4 Say\u0131 7, 2010. <\/p>\n\n\n\n<p>4- Ali Servet \u00d6nc\u00fc, Gazi T\u00fcrkiyat, 15:87 \u2013 104, G\u00fcz 2014.<\/p>\n<h3>Related Images:<\/h3>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<div class=\"mh-excerpt\"><p>Binlerce televizyon kanal\u0131 t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 g\u00f6zlerimizin \u00f6n\u00fcne sermektedir. Kanallar aras\u0131nda gezinirken GRT (Gagauzia Radio Televizionu) amblemini kullanan bir televizyona rastlad\u0131m. Biraz dikkat edince kolayca anla\u015f\u0131labilen <a class=\"mh-excerpt-more\" href=\"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/2026\/03\/01\/gagavuzlar-mihail-cakir-ve-papa-eftim\/\" title=\"\u00a0Gagavuzlar, Mihail \u00c7ak\u0131r ve Papa Eftim\">[&#8230;]<\/a><\/p>\n<\/div>","protected":false},"author":1,"featured_media":125677,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[55],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/125674"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=125674"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/125674\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":125681,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/125674\/revisions\/125681"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/media\/125677"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=125674"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=125674"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=125674"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}